Ulusal İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ Enstitüsü özerk yapıda oluşturularak güçlendirilmelidir.
FİGEN ŞAHPAZ: Hocam merhaba, Türkiye İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ alanında sizce ne durumda?
ALİ NACİ YILDIZ: Türkiye’nin İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ alanında bulunduğu durumun olması gerektiği yerin uzağında ve çalışanların sağlık ve güvenlik gereksinimleri beklenen düzeyde karşılanamıyor.
FŞ: Çözüm önerileriniz genel olarak nelerdir?
ANY: Çalışanların sağlıklı ve güvenlikli ortamda çalışma, işverenlerin bunu sağlama, devletin düzenleme ve denetimine ilişkin yasal hak ve yükümlülükleri yazılı olmakla sınırlı kalmamalı ve uygulamaya geçirilmesi konusunda ilgili tarafların iş birliği ile çalışmalar yapılmalıdır. Bu amaçla Ulusal İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ Konseyi hayata geçirilmeli, etkin çalışmalı, kararları bütün taraflarca uygulamaya sokulmalıdır.
İşçi sağlığı, iş güvenliği ve iş hijyeni, iş sağlığı sisteminin ayrılmaz parçaları olduğu anlayışı benimsenmeli, işyeri düzeyinde ekip çalışmasının yerleştirilmesi için hizmet sunumuna ilişkin düzenlemeler yapılmalıdır.
FŞ: OSGB’ler hakkında ne düşünüyorsunuz?
ANY: Ortak Sağlık Güvenlik Birimlerinin işverenlerin bir araya gelerek oluşturdukları ya da kamu kurumlarınca oluşturulan, kâr amacı gütmeyen birimler olarak tanımlanıp, yapılandırılmalı ve yaygınlaştırılmalıdır. Özel kuruluşlarca sunulan hizmet modelinin Özel Sağlık Güvenlik Birimleri olarak tanımlanmalı ve yapılandırılmalıdır.
FŞ: Kamunun sorumluluğu ne olmalı?
ANY: İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ hizmetlerinin yaygınlaştırılması, uylaşılabilir olması, kalite ve etkinliğinin artırılmasında kamu desteği artırılarak sürdürülmelidir. Destek Hizmetleri Yönetmeliği uygulamaları yaygınlaştırılarak, tanıtılmalıdır. Yetkilendirilmiş Sağlık Bakanlığı TSM uygulamaları desteklenerek yaygınlaştırılmalıdır.
Özellikle iş sağlığı ve güvenliği HİZMETLERİNE ULAŞMADA SORUN YAŞAYAN sektörler ve çalışanlar için hizmet modeli geliştirilmelidir. Tarım sektörü, inşaat gibi dönemsel işlerin yapıldığı işler, işçi değişiminin çok olduğu işler, Küçük ve Orta Boy İşletmeler (KOBİ ler), Sanayi Siteleri gibi iş sağlığı ve güvenliği hizmet açığı olan ya da hizmete ulaşmada sorun yaşayan işyerleri ve çalışanlar için yerel yönetimler (belediyeler) tarafından Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi oluşturulabilir. Bu birimlerce Destek Hizmetleri Yönetmeliği kapsamında hizmet sunumu yanı sıra ücretli ya da ücretsiz hizmetler sunulmalıdır.
İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU’nun öngördüğü kapsayıcılık hayata geçirilmeli, ertelemeler olmamalıdır.
FŞ: İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ profesyonellerinin eğitimleri nasıl olmalı?
ANY: İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ profesyonellerinin (iş güvenliği uzmanları, işyeri hekimleri, işyeri hemşireleri, işyeri hekim dışı sağlık personeli, iş hijyenistleri vd.) görev tanımları mesleklerine göre yapılmalıdır. İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ profesyonellerinin başta iş güvencesi olmak üzere özlük hakları korunmalı, özerklikleri sağlanmalı ve meslek örgütleri desteklenmelidir. Temel eğitimleri alanlarına göre standardize edilmeli, kurumsallaşmalı, yaygınlaştırılmalıdır. Bilgi kazandırma amaçlı teorik ve beceri kazandırma amaçlı uygulama içerikli hizmet içi eğitimleri, ileri eğitimleri planlanarak yaygın şekilde uygulanmalıdır. Görevlendirmelerde alınan sektörel eğitimler dikkate alınmalıdır. İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ kanununda yer alan ancak yönetmeliklerde olmayan işyeri hemşireliğinin görev tanımının yapılarak mevzuattaki boşluklar giderilmelidir. Halen Diğer Sağlık Personeli olarak tanımlanan meslek grupları, işyeri hekim dışı sağlık personeli olarak tanımlanmalı ve meslek gruplarına uygun görev tanımlarının yapılmalıdır.
Başlangıçta coğrafi bölgesel olarak belirlenecek Üniversitelerde, uygulama ve akademik çalışmaları sürdürmek üzere, İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ enstitüleri kurulmalıdır. Konu YÖK düzeyinde desteklenmelidir. Ulusal İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ Enstitüsü özerk yapıda oluşturularak güçlendirilmelidir. İş ve meslek hastalıkları yan dal uzmanlık eğitimleri yaygınlaştırılmalı, uzman sayısı artırılmalı, uzmanlıklarını kullanabilecekleri, öncelikli, uygun akademik ve uygulama alanlarında istihdamları sağlanmalıdır.
FŞ: Meslek Hastalığı tanısı ile ilgili sorunlar nasıl çözülür?
ANY: Meslek Hastalıklarının tanım, tanı (teşhis), kayıt ve bildirimine ilişkin olarak kurumlar arası iş birliği çalışmaları doğrultusunda ilerleme sağlanmalıdır. Sigorta bildirimleri dışında, koruma ve önlemeyi önceleyen bildirim sistemi oluşturulmalıdır.
İş kazası ve meslek hastalıklarının tanı, kayıt, bildirim, sigorta işlemlerine ilişkin yasal uygulamalar nedeni ile çalışanların ve İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ profesyonellerinin özlük haklarını, iş güvencelerini güvence altına alacak güçlü düzenleme ve uygulamalar yapılmalıdır.
FŞ: Başka neler söylemek istersiniz?
ANY: Sendikalaşma teşvik edilmeli, işyerlerinde sendika temsilcilerinin, çalışan temsilcilerinin İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ alanında etkinliği artırılmalı, çalışanların katılımı, görüş ve önerilerinin alınması teşvik edilmelidir.
Toplum genelinde güvenlik kültürü, işverenlere ve çalışanlara çalışmaktan kaçınma hakkı ve kullanımı gibi konular öncelikli olmak üzere, duyarlılık, farkındalık çalışmaları yapılmalı, bu çalışmalar bilgi ve tutum kadar davranış geliştirmeyi de amaçlamalıdır.
İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ Kanunu’nun öngördüğü kapsayıcılık, tanımlar ve düzenlemeler sosyal sigortalar mevzuatında da uygulanmalıdır.
FŞ: Teşekkürler…
*Ali Naci Yıldız
Hacettepe Üniversitesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Profesör Doktor