Türkiye’de sağlık hizmetlerinde faturayı devlet mi ödüyor yoksa vatandaş mı?
Soru 1. Türkiye’de sağlık hizmetlerinde faturayı devlet mi ödüyor yoksa vatandaş mı?
Yanıt 1. Devlet, “%75’ini ben ödüyorum” dese de, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) primleri, cepten ödemeler, katkı payları, reçete ücretleri, ilaç KDV’si gibi kalemlerle harcamanın önemli bölümü zaten vatandaş tarafından karşılanmaktadır. Vatandaş hem vergilerle hem primlerle hem de katkı paylarıyla aynı hizmet için üç kez ödeme yapmaktadır. Özetle söylemek gerekirse “Devleti var eden halktır; faturanın tamamını aslında toplum ödemektedir.
Soru 2. Türkiye’de Genel Sağlık Sigortası (GSS) sisteminin temel işleyişi nasıldır ve hangi sorunları doğurmuştur?
Yanıt 2. Genel Sağlık Sigortası (GSS), tüm vatandaşları kapsayan zorunlu bir sağlık sigortası sistemidir. Bu sigorta sistemini Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) yönetmektedir. GSS, sosyal devlet ilkeleriyle örtüşmeyen bir yapıdır. GSS, hem finansal hem sosyal açıdan sorunludur.
GSS primi ödemek, yalnızca çalışan bireyler için değil, işsiz olanlar için de zorunludur. Yani iş bulamayan bir kişi, sağlık hizmetlerinden faydalanabilmek için bu primi ödemek zorundadır. Eğitimde olmayan gençler için de ek yük oluşturmaktadır.
Primler ücretlerden otomatik kesildiği için toplum bunun her zaman farkına varmamakta ancak prim borcu birikmeye devam etmektedir. Yeni torba yasa ile tahsil edilemeyen GSS borçlarının haciz yoluyla alınması planlanmaktadır.
Toplanan primler artmasına rağmen birçok ilaç ve tedavi halen ödenmemektedir.
Soru 3. Türkiye’de sağlık harcamalarının finansmanında dolaylı vergilerin rolü nedir?
Yanıt 3. Türkiye’de sağlık harcamaları büyük oranda dolaylı vergilerle finanse edilmektedir. Bu durum, gelir adaletsizliğini derinleştirmektedir çünkü dolaylı vergiler, düşük gelirli bireyler için oransal olarak çok daha ağır bir yük oluşturmaktadır. Ayrıca, dolaylı vergilerin yüksek olması, vatandaşların sağlık hizmetleri için ödedikleri toplam miktarın arttığı anlamına gelmektedir.
Soru 4. Türkiye'de bütçeden sağlığa ayrılan pay ne kadar ve bu payın yetersizliği sağlık hizmetlerine nasıl yansımaktadır?
Yanıt 4: Sağlık harcamalarının %77’si devlet tarafından karşılanıyor gibi gözükse aslında devlet hazinesinin katkısı sadece %%35’dir. Kalan %42 gibi ağırlıklı kısmı bizden kesilen zorunlu GSS primlerinden ödeme yapan SGK tarafından ödenmektedir. 2023 yılı itibarıyla Türkiye'nin sağlık harcamalarının yaklaşık %34'ü devlet bütçesinden karşılanmaktadır. Ancak, bu oran 2022'de %31 civarındaydı, yani 2023'te bir artış gözlemlenmiştir. Ancak, bu artışın büyük bir kısmı, (SGK) aracılığıyla yapılan ödemelerle gerçekleşmektedir. SGK'nın sağlık harcamalarındaki payı %46'ya ulaşırken, geriye kalan %25'lik kısım yine vatandaşlar tarafından ödenmektedir. Yani, devletin sağlık harcamalarına katkısı, gerçekte bu kadar düşük bir seviyeye inmişken, sağlık harcamalarının çoğunluğu bireyler ve SGK tarafından karşılanmaktadır
Soru 5. Sağlıkta adil bir finansman sistemi için hangi değişiklikler gereklidir?
Yanıt 5. Adil bir sağlık finansmanı için:
Vergi sistemindeki adaletsizliklerin giderilmesi: Dolaylı vergilerin oranı düşürülmeli, gelir seviyesine göre kademeli bir vergi ve katkı payı sistemi oluşturulmalıdır.
Sağlık hizmetlerine ayrılan bütçenin arttırılması: Şehir hastaneleri gibi kalemlere değil de koruyucu sağlık hizmetleri gibi alanlara yatırım yapılmalıdır.
Sosyal güvenlik sisteminin güçlendirilmesi: Genel sağlık sigortası daha eşitlikçi bir şekilde düzenlenmeli, primler iş gücü ve gelir seviyelerine göre daha adil bir şekilde alınmalıdır.