Sıra dışı bir forum: Forum Sağlık-2023
Cumhuriyetin yeni yüzyılında nasıl bir sağlık sistemi istiyoruz?
Daha iyi bir sağlık sistemi, daha güvenli bir yaşam isteyen herkesin, kurumlardan bağımsız, tek tek bireyler olarak, kendi sözünü söyleyebileceği, tartışmalara katılabileceği, tartışmaları izleyebileceği dijital bir platform oluşturuldu. Bir çeşit “dijital agora” denilebilecek “Forum Sağlık-2023” platformu, “Cumhuriyetin Yeni Yüzyılında Nasıl Bir Sağlık Sistemi İstiyoruz” sorusuna odaklanıyor ve COVID-19 pandemisi ile beraber “çöktüğü” açık şekilde ortaya çıkan neoliberal sağlık sistemlerinden çıkış yolunu “hep birlikte” konuşmaya hazırlanıyor.
Yaklaşık iki yıldır dünyayı kasıp kavuran COVID-19 pandemisi, dünyada da, Türkiye’de de toplumun bütün kesimlerini ister-istemez “sağlıklı olma hali” üzerine düşünmeye itti. Pandeminin kötü yönetimi, insanların nasıl bir sağlık sistemi istedikleri ya da istemedikleri konusunu günlük yaşamlarında da sıklıkla dile getirmelerine neden oldu. Neoliberal sağlık sistemlerinin aksayan yanlarını pandemi iyice görünür kıldı. İşte tüm bunlar, herkesin bu süreçteki tecrübelerini, tanıklıklarını, düşündüklerini birbiri ile paylaşabileceği, herkesin kendi sözünü söyleyebileceği sıra dışı bir forum fikrini gündeme getirdi. Türkiye özelinde “Cumhuriyetin Yeni Yüzyılında Nasıl Bir Sağlık Sistemi İstiyoruz” odak sorusu etrafında, birkaç ay içinde 400’e yakın katılımcı bir araya geldi. Yalnız sağlıkçılarla sınırlı olmayan, kurumlardan bağımsız, tek tek tüm bireylere açık olan bu forum, herkesin önerdiği yeni bir isimle, “kartopu” tekniğiyle genişliyor, daha da genişlemesi hedefleniyor. Pandemi koşulları dolayısıyla forum toplantıları şimdilik dijital olarak gerçekleştirilecek. Forumda yapılan tartışmalar yakında açılacak https://saglik2023.org platformu üzerinden de herkesin izleyebilmesine açık olacak. Ayrıca Instagram (forumsaglik2023), Twitter (@forumsaglik2023), Facebook (Forum Sağlık 2023) ve Youtube (forumsaglik2023) hesapları üzerinden takip edilebilecek.
Forum oluşum sürecinde “kendi içinde” bir etkinlik yaptı. Ergin Yıldızoğlu ve Galip Yalman’ın katılımıyla “Dünya ve Türkiye Nereye?” konusu ele alındı. Kamuya açık ilk toplantı ise 15 Aralık’ta “Sağlıkta İyilik Hali ve Piyasalaşma” üzerine olacak. Forum ve dijital platforma ilişkin bilgileri, platformun oluşumunda yer alan isimlerden Türk Tabipleri Birliği’nin (TTB) 2010-2012 dönemi başkanı Dr. Eriş Bilaloğlu’ndan aldık. Bilaloğlu’nun Medyaport’un sorularına verdiği yanıtlar şöyle:
Platform fikri nasıl oluştu?
COVID-19 pandemisi, böyle bir afetle başa çıkma konusunda Türkiye’de de, dünyada da var olan sistemlerin tıkandığını gösterdi. Dünya sağlık alanında da, hukuk alanında da, eğitimde de, ekolojik yıkımda da vs. atacağı adımlarla ya daha beterini ya da toplam iyileşmesini sağlayabilecek. Bana sorarsanız kapitalizmin birkaç yüzyıllık tarihi gösterdi ki en genel anlamda evrene, yeryüzüne, özelde insanlığa ve sağlığımıza vaat edeceği artık hiçbir şey yok. Sağlık dediğimiz şey sadece aşı olmak ya da hastalandığımızda ilaç bulmak değil. Bir bütün olarak ruh halimizden, toplumun siyasal özgürlüklerine kadar, uzanan çok boyutlu bir kavramdan bahsediyoruz. Sanatından, sporuna; bunların hepsinin eşitlikçi, özgürlükçü bir şekilde gerçekleşmesinden bahsediyoruz. Dolayısıyla pandemi daha bütünlüklü bir değişimi sağlıkla birleştirerek sürdürme gereğini önümüze bir ödev olarak koyuyor. Mümkün olan en kısa süre içerisinde mutlaka herkesin neyse o olan enerjisini içerecek, çağıracak, görünür kılacak pratiklikte işlere ihtiyaç var. Bunun için kurumlar, siyasi partiler hepsi bir çaba içindeler ama biz tek tek insanlar olarak izleyen konumdayız. Oysaki pandemide bir şeyi izlemenin ötesinde, her birimiz o afetle ve o salgınla yüz yüze ve karşı karşıya olduk. “ForumSağlık2023”, kurumların ötesinde, tek tek insanların birey olarak yer almasını arzu ettiğimiz, kurumlardan bu anlamda bütünüyle bağımsız bir platform. “Cumhuriyetin Yeni Yüzyılında Nasıl Bir Sağlık Sistemi İstiyoruz” tartışmasını yürüteceğiz.
Peki, bu nasıl sağlanacak, neler yapılacak?
Bunu hiçbir kurumla bağı olmaksızın, tek tek gerçek insanların (yani sahte “hesapların” değil!) katılımı ve onların da bir başkasını önermesiyle geliştirmeyi düşünüyoruz. Bütün kurumsal mücadelelere, siyasi partilerin, meslek örgütlerinin, sendikaların mücadelesine hürmet eden, onlara saygı duyan, onlardan besleniyor olmamıza rağmen, onlardan bağımsız tek tek insanların kendileri olarak yer alacakları bir platform. Çünkü asıl meselenin tek tek insanların da tutum alması ve kendi fikirleri ve düşünceleriyle “nasıl bir sağlık sistemi istiyoruz” tartışmasına özne olarak katılmasını önemsiyoruz.
Türkiye özelinde, 2023 itibarıyla cumhuriyetin yüzyılını geride bırakacağız. 2023 sonrası, bu yaşadıklarımız üzerinden nasıl bir sağlık sistemi istiyoruz. Yaşım itibarıyla, geçmiş yüzyıllık dönemin sosyal, siyasal süreçleriyle birlikte sağlık hizmetlerinin de bir yarısının tanığıyım. Sağlık ocaklarına gitmişim, hükümet tabipliğine gitmişim, Numune Hastanesi’ne gitmişim, şehir hastanesine gitmişim, hastanelerin ötesinde aşılarını olmuşum. Kaynatılan enjektörlerden tek kullanımlık enjektörlere… Cumhuriyetin 100 yılında yaşadığımız sağlık sisteminin deneyimine, görgüsüne sahibiz. Akademisyen arkadaşlarımız bunun teorik bilgisine de sahipler. Ama sadece sağlıkçılarla sınırlı olmayan, toplumda herkesin katılımına açık bir forum tartışması yürütelim ve nasıl bir sağlık sistemi istiyoruz konusunda sohbet edelim diye arzu ediyoruz. Önümüzdeki 3-5 gün içerisinde çağrımızı kamuoyuyla da paylaşacağız.
Bu sadece “ne istiyoruz” ile mi sınırlı? Daha sonrası için ne düşünülüyor?
“Ne istiyoruz”un yanı sıra “ne istemiyoruz”u da söyleyebiliriz. Bazen “ne istiyoruz”u söylemek zor ama “ne istemiyoruz”u söylemek daha kolay olabiliyor. Ortaya yazılı, dört başı mamur bir “sonuç” çıkmayabilir, böyle bir iddiası yok. Ama herkesin izleyebileceği, yararlanabileceği, kendi sorusu, fikri, deneyimi ile yer alabileceği bir tartışma ortamı olabilir, olmasını istiyoruz. Benzetmek ne kadar denk gelir bilemiyorum ama yıllar önce televizyonda Siyaset Meydanı programı vardı. Akşam saat 9’da-10’da başlardı bir gündem başlığı üzerinde. Stüdyoda 30-40 kişi olurdu. Akademisyeninden, siyasi partilerin değişik temsilcilerine, ev kadınından, esnafına, memuruna vb. toplumun değişik kesimlerinden insanlar orada yer alırdı, sabah 3’lere 4’lere kadar sürerdi. Bittiğinde sıklıkla bir şeye bağlanmazdı, bağlanmamış olabilirdi. Ama sabahlara kadar onu izlediğimiz gibi 3 gün, 5 gün 1 hafta, konuşurduk hastanede, evde, kahvede, sokakta, işyerinde. Bir biçimde oradaki tartışma dalgalar halinde zenginleşerek bir süre daha devam ederdi. Oradan siyasi partisi de, ideolojik donanıma sahip örgütleri de, tek tek insanlar da kendilerince bir şeyler alırlardı. Dolayısıyla öncelikle bir parti programı yazmak ya da Türkiye’ye cumhuriyetin yeni yüzyılında nasıl bir sağlık sistemi deklarasyonu ortaya çıkarmak gibi tanımlanmış bir hedef yerine, herkesin tartışabileceği ve herkesin de oradan yararlanabileceği bir forum zemini oluşturmayı arzu ediyoruz. Eğer kendi içerisinde bir olgunluğu olursa, bir hemfikirlik de sağlarsa, ortak cümlelere, paragraflara, metinlere ulaşırsa ne güzel. Çünkü bir hemfikirlik sağlanması da gerekmiyor. Biz burada o parti, bu parti vs. diye sınırlamaksızın, yer alırken de insanların parti, kurum kimlikleriyle değil de kendi adlarıyla yer almalarını ve karşılıklı yazışmalarını, bu da herkesin izlemesine fırsat olsun diye düşünüyoruz. Forum katılımcısı olmak istemeyenlerin de izleyebileceği bir platform.
Platformun yapacağı çalışmaları ve çalışma yöntemini biraz daha ayrıntılandırabilir misiniz?
Ayın 15’inde kamuoyuna açık ilk toplantımızı yapacağız. Konu; “Sağlıkta İyilik Hali ve Piyasalaşma” başlığında olacak, buradan anons etmiş olayım. Bunun sohbetini yapacağız. Kimi zaman 10 kişinin katıldığı, kimi zaman belki 500 kişinin katıldığı, konusuna göre değişebilir. Bu tarz etkinlikler duyurulacak ve dijital platformda yazılı/görsel bir hafıza olarak hepsi toparlanacak. 7 ayrı birbiriyle geçişli kompartman, bölüm -ki biz bunlara dosya diyoruz- yer alacak. Bir sağlık sistemi tartışması olacağı için 4’ü doğrudan bu başlığa karşılık gelmek üzere tasarlandı:
Hastalanmadan; hastalanmamamız, sağlığımızın korunması, daha ötesi var olanın iyileştirilmesi için yapılanları, yapılması gerekenleri, belirleyenleri, üretim ilişkilerini konuşacağız.
Hastalanırsak; hastalandığımızda ne yapıyorsak ile başlayıp, hizmetin organizasyonuna, hekim-hemşire… hasta ilişkisine… kadar ne varsa onları.
Sağlığın Cüzdanı; bir finansman tartışması adı üzerinde.
Sağlıkçılar; yani bu hizmeti sunanlar mevcut duruma ne diyorlar, ne istiyorlar.
Yanı sıra 3 başlık/dosya daha var:
COVID-19: Bu aslında çok boyutlu bir hastalık ve buna benzer başka salgınlar da olabilir. COVID-19’u daha fazla tanımamız gerekiyor. Bu nedenle bir başlığımız bu.
Bir diğeri pandemi sonrası; yani “Post-COVID” dönem, dünya, Türkiye.
Son olarak da “Yüzyıldan Öğrendiklerimiz”. Cumhuriyet’in yüzyılında sağlık alanındaki deneyimleri, yaşananları, sağlık politikalarını, bunları da not edelim diye düşünüyoruz.
Forumun tartışma zeminlerinin çeşitliliğini sınırlamıyoruz, dijital (çok zengin seçenekler var gibi) ve umut ediyoruz ki salgının etkisini yitirmesiyle yüz yüze her türlü olanak, mecra kullanılsın, kullanılabilir.
Katılımcı olmak isteyen her gerçek kişi, adıyla soyadıyla bu foruma katılabilir, böylece çağrıcı ve aynı anlama gelmek üzere forum katılımcısı olabilir. Dilerse katılımcı olmayıp dijital ortamda yazılanları, toplantılarda konuşulanları platform üzerinden takip edebilir. Bunlar mümkün. Dışarıdan da yazabilir, ama o zaman araya bir basamak olarak platformun moderasyonu girmiş olacak. Ama katılımcıysanız yazdıklarınız kendi adınızla doğrudan yayımlanmış olacak. Kısacası kurumların, partilerin, bizler adına birilerinin açıklamalarıyla sınırlı olmayan bir zemin. Elbette; ait olduğumuz sendikalar, dernekler, partiler, meslek örgütleri var, bizlerin de oralardaki politikaların oluşmasına katkımız var ama ondan bağımsız olarak benzer ya da farklı kendi cümlelerimizi de kurabilmeliyiz. Çünkü kurumların bazen bizleri sınırlayan yanları da olabilir. Gelenekleri var, jargonları var, dilleri var. Çok anlaşılır ve olması gereken şeyler bunlar. Ama bundan bağımsız şekilde, orayla belki uyuşmayan bir görüşüm de olabilir, kendi adıma ifade etmek isteyebilirim. Nihayetinde forum mütevazı bir katkı olabilir gibi geliyor.
Bitirirken, sizin özel olarak altını çizmek, vurgulamak istediğiniz bir şey var mı?
Pandemi istemediğimiz bir süreç olmasına rağmen bir şeylerin teşhirini sağladı. Bu yanıyla önemli bir olanak doğdu. Ne var ki hayatın hızlanmış, hızlandırılmış koşturmacası içerisinde bu birikim gölgeleniyor, dağılıyor. Belki de bu nedenle üzerine basarak ilerisini, yarını da konuşmuyor, istediğimiz şeyler için çoğalamıyoruz. Forum Sağlık-2023 yürütülen tüm çabalara destek ve umudumuzu artırmak için mütevazı bir mecra olacak diye düşünüyorum.
Röportaj: Mutlu Sereli Kaan
12 Aralık 2021 tarihinde https://medyaport.net yayımlanmıştır.