Yanlış bilgi ile mücadelenin önemi...

Doğru bilginin değeri Yeni Koronavirüs Hastalığı (COVID-19) sürecinde oldukça iyi anlaşılmış olmakla birlikte bilgi eksikliği ve/veya yanlışlığından kaynaklanan pek çok sorun birey ve/veya toplumların hayatını olumsuz etkilemeye devam etmektedir. Bu yazı kapsamında bilgi bolluğu, kirliliği, vb. içeriği işaret eden infodemi kavramına ilişkin temel bazı tanımlamalar yer almaktadır. 

İnfodemi, salgın gibi eşlik eden akut bir olay sırasında fiziksel ve dijital ortamlarda bilgi bolluğu anlamı taşır. Daha ayrıntıları incelenecek olur ise infodemi; yanlış bilgi (misinformation), kasıtlı yanlış bilgi (disinformation), bilgi boşlukları (information voids), söylenti (rumor), kanıta dayalı olmayan bilgi, doğrulanmamış bilgi gibi geniş bir yelpazede tanımlanmaktadır. İnfodemi, sonuçları açısından çok farklı istenmeyen durumlara neden olur. Örneğin, herhangi bir sağlık uygulamasına karşı tereddüt, red (aşı tereddüdü, karşıtlığı gibi), risk alma davranışına yönelim, birey ve/veya sistemlere (sağlık sistemi gibi) güvensizlik oluşabilir. Herhangi birisi tek başına ya da birlikte görülebilir.

İnfodeminin bir başka riski yayılma hızıdır. Yanlış bilgi, doğru bilginin yayılımından daha hızlıdır. Üstelik, yanlış bilgi yayıldığında, doğruya yöneltmek de oldukça zordur. Dolayısıyla, önlemi baştan alarak doğru bilginin yayılmasını sağlamak toplumsal bir sorumluluktur. Tam da bu noktada, infodemi ile mücadelenin önemi ortaya çıkmaktadır. 

İnfodemi ile mücadele sağlık/hastalık tarihinin geçmiş dönemlerinden bugüne yer almıştır. Günümüzde, COVID-19 oldukça yıkıcı bir şekilde halen "sahnedeyken", infodemi mücadelesinin (ya da yönetiminin) amaçlarını ve temel basamaklarını hatırlamakta yarar bulunmaktadır.

İnfodemi yönetimi; toplumun endişe ve sorularını dinlemek, riski anlamak ve uzmanların önerilerini desteklemek, yanlış bilgileri önlemek için toplumda dayanıklılığı sağlamak ve sürdürmek, toplumları olumlu sağlık davranışlarının oluşması konusunda güçlendirmek gibi amaçları ve eylemleri kapsar. Bu yaklaşım elbette sağlık sistemlerine entegre edilmelidir. Entegrasyonun ilgili disiplinlerin birlikte "özgün" olanı ürettiği bir dönüşüme vesile olması uygun olur. Sağlık sistemlerinin; toplumun endişesini ve yanlış bilgiyi anlamak amacıyla sosyal dinleme, nitelikli bilginin sunulması, uygun müdahalelerin uygulanması ve izlenmesi, yanlış bilgilere karşı bireylerin ve toplumun sağlık davranışlarının ve dayanıklılığının (resiliance) desteklenmesi, toplum katılımı, hazırlıkların ve sağlıkla ilgili akut olaylara yanıtın güçlendirilmesi adımlarını eksiksiz uygulaması gerekir. İnfodemi yönetimi ayrıca, risk algısı, risk iletişimi, toplum katılımı gibi kavramların tam anlamıyla karşılık bulduğu süreçleri de başarıyla kapsamalıdır. 

İlerleyen günlerde konuya ilişkin ayrıntıları birlikte tartışabilmek dileğiyle...

Başlıca kaynaklar

1. https://www.who.int/health-topics/infodemic

2. https://apps.who.int/iris/rest/bitstreams/1370589/retrieve pp 3, 5.