İnsanlık bilimle aşıyı üretti ama kapitalizm nedeniyle yaygın uygulayamadı

Salgına karşı hayatta kalabilmek ve salgını bitirebilmek için elimizdeki en güçlü araç aşı. Bilimin gelişmişlik düzeyi bize müthiş bir olanak sundu, bir yıl içinde çok etkili aşılar üretildi ve sonrasında milyonlarca ölümün önüne geçilebildi. Ama aşıya erişimdeki adaletsizlikler önlenemedi, oysa salgını bitirebilmek için tüm dünyada yaygın aşılama yapmak gerekiyor.

Halkın Aşısı (People’s Vaccine) grubu durumu "açgözlülük bizi öldürüyor" diye tarif ediyor. Çok sayıda saygın organizasyon, Nobel ödüllü bilim insanları ve aktivistlerin desteği ile kurulan Halkın Aşısı grubu pandemi başladıktan kısa süre sonra bir araya geldi ve dünyanın her bölgesinde insanların aşıya ücretsiz erişimini hedefliyor. Aşı üreten firmaları ve zengin ülkeleri adil ulaşım için adım atmaya çağırıyor. Verilerine göre her gün salgın nedeniyle dünyada binlerce insan ölürken Pfizer, BioNTech ve Moderna saniyede bin dolar kâr ediyor. Moderna şirketinin aşıyı geliştirmek için devletten 10 milyar dolar destek aldığı, şimdi ise 10 milyar dolar kâra geçtiği vurgulanıyor. Aşı araştırmaları, geliştirilmesi ve üretimi kamusal kaynaklarla finanse edildiği halde aşı şirketlerinin kaç doz üretileceği, fiyatı ve alıcıları belirleme konusunda tekel haline geldikleri bildiriliyor.

Zengin ülkelerin bazılarında aşılama oranları yüzde 90’ı geçerken yoksul ülkelerde bu oran yüzde 7’lere kadar düşüyor. DSÖ’nün de içinde olduğu, aşı dağıtımındaki eşitsizlikleri azaltabilmek için kurulan COVAX’ın çalışmalarının da yeterli olmadığı, hedeflenen dozda aşı dağıtılamadığı bildiriliyor. Salgını bitirecek yeterlilikte adım atabilmek için COVID-19 aşı ve ilaçları için fikri mülkiyet haklarının askıya alınması, ihtiyaç duyulan her bölgede üretimin yapılabilmesi için bilgi ve teknoloji transferi yapılması, gereken yerlere ücretsiz temin edilmesi, tüm bunların da zengin ülkeler tarafından finanse edilmesi gerekiyor.

COVID-19 pek çok çarpıklığı görünür hale getirdi. İnsan sağlığının büyük şirketlerin kâr hırsına terk edilmesi bunun en açık göstergelerinden biri oldu. İnsanlık bilimle, akılla ürettiği aşıyı dünyanın her yerine ayrımsız dağıtıp uygulamayı beceremedi. Salgını bitirmedeki en güçlü silahını kapitalizmin belirlediği kurallar yüzünden gerektiği gibi kullanamadı. Eşitsizlik, yoksulluk, savaş ve doğa katliamı üreten akıl dışı dünya düzeni yine kuralları belirledi. Aşı karşıtlığı ve tereddütü konusunu, bunları besleyen tutumları saymıyorum bile.

Böylece salgın da durdurulabilecekken belirsizliğini koruyarak devam ediyor. Virüs mü, bu hâllerimize bakıp dikenlerinin altından hepimize müstehzi gülümsüyor ve “hangimiz daha akıllıyız?” diye soruyor.

BirGün gazetesindeki ilgili yazının tamamı aşağıdaki linkte.