Depremde ve Sağlıkta Yaşadığımız Kaosun Nedeni Piyasa Başarısızlığıdır

Londra’nın içme suyundan trenlerine kadar özelleştirenler, kamu hastaneleri için kamu özel ortaklığını (PPP) icat edenler bunlardan çoktan vazgeçtiler. Çünkü suda güvenlik, trenlerde dakiklik, süreklilik, hastane için kira adı verilen soygun düzeni sürdürülebilir değildi.

Adı yeni kendi çok eski olan sömürü düzeninin yeni kar alanları yaratmak için giriştiği kamusal alanları piyasalaştırma/ticarileştirme projesi insanlığın üzerine yıkılmış durumda.

Bu durum yani bu eksik piyasa alanları ve bunlarda piyasanın başarılı olamayacağı liberal düzen kurulduğundan beri biliniyor ve bu nedenle yolların açık tutulması gibi, yapı denetimi gibi, sağlık gibi, eğitim gibi hizmetler kamu eliyle planlanıp sunuluyor ve sürdürülüyor.

1958 yılında kavramsallaştırılan Piyasa Başarısızlığı, “mal ve hizmetlerin serbest piyasa tarafından tahsisinin Pareto verimliliğine sahip olmaması ve genellikle net ekonomik değer kaybına yol açtığı bir durum” olarak tanımlanır. Liberalizme içkin bir kavram. Dışsallıklar, bilgi asimetrisi, rekabetçi olmayan piyasalar, kamusal mallar başlıca nedenleri. Sanki sağlık hizmetlerine, depremde yolların, hava alanlarının neden açılamadığına birebir gönderme yapan bir tanım gibi değil mi? Tam da öyle. 

Ülkemizde yok edilen kamusal hizmetler nedeniyle depremde göçük altında kalanlara ulaşamıyoruz.

Kamunun sağlığı koruma/geliştirme görevini savsaklamasının yarattığı riskler, piyasa geliştirmek için kışkırtılan talep, kamu hastanelerinin niteliksizleştirilmesi ve uzman hekimlerin yarıya yakın oranda (45 bin kamu 31 bin özel hastane) özel hastanelere itilmesinin yarattığı bir kaos yaşıyoruz.

Sağlıkta iş yükünün %90’ı kamunun sırtında kalmaya devam ediyor oysa. Çünkü para için pazarlanan ticari tıp uygulamaları halkın güvenini kazanamadığı gibi satın alma gücünü de aşıyor. Yani özel hastanede “müşteri” bekleyen, önüne gelene “yarın ameliyat şart” diyen! 31 bin uzman hekimin önemli kısmı atıl durumda, düşük “verimli”durumda. Öte yandan ölümcül hastalar kendini tedavi edecek hekimlik hizmetini satın alamadığı için erken kaybediliyor, tedavi edilebilir hastalıklardan insanlar ölüyor ya da sağlıksız bir yaşam sürmek zorunda kalıyor.

Piyasaya terk edilen kamusal hizmetlerin deprem gibi olağanüstü durumlara hazırlıklı olacak kaynağı ayırması “rantabl” olmadığı için özelleşen yapı denetiminin piyasa düzeninde rüşvetçiliğe dönüşmesi nedeniyle enkazlarda can veriyoruz.

İşte bu Piyasa Başarısızlığıdır. Çözüm diye daha fazla piyasa, piyasa dostu kamu regülasyonlarla dayatılıyor. Sonuç daha fazla ölüm oluyor/olacaktır.

Gerçek çözüm kamusal iyilik hali ve temel insan hakkı olan tıbbi bakım hakkını karşılayabilecek kamucu sağlık planlaması ve sunumudur.

Gerçek çözüm karayollarından denetime, planlamadan eşitlikçi kamusal hizmet sunumuna kadar kamunun yeniden ihya edilmesidir.