Ameliyat olacak bir hastayı COVID-19 açısından taramak gerekli mi?
Yakınması olmayanlara tarama amacıyla COVID-19 testi yapılmasının iki amacı vardır; bulaşmayı önlemek ve test sonucu pozitif çıkan kişi açısından olumsuz bir durumun önüne geçmek. Yani ne demek istiyorum? Ameliyat olacak kişiye tarama amacıyla test yapılmasının bir nedeni ameliyat öncesinde, ameliyat sırasında ve sonrasında hastanın çevresine hastalık bulaştırma olasılığını önlemektir. Diğer nedeni de test sonucu pozitif olan kişinin ameliyat sonrası -COVID-19 nedeniyle- solunum sistemine ilişkin yaşayabileceği sorunları en aza indirmektir.
Türkiye’de Sağlık Bakanlığı, cerrahi öncesi taramaların durdurulduğunu açıkladı. Oysa dünyada, örneğin ABD’de (https://www.asahq.org/in-the-spotlight/coronavirus-covid-19-information/testing) ve Avrupa’da cerrahi öncesi taramalara ilişkin uygulama devam emektedir.
Avrupa Enfeksiyon Hastalıkları Derneği, (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8812094/pdf/main.pdf), hastalık sıklığının yüksek olduğu yerlerde veya aşılanma oranının düşük olduğu yerlerde taramalara devam edilmesini önermektedir. Biz, maalesef ülkemizde hastalık sıklığını tam olarak bilemiyoruz. Aşılanma oranlarına ilişkin olarak da bilgilerimiz sınırlı. Aşılanma oranını “yüksek” olarak tanımlamak için gereken “toplumun %60’ından fazlasının ek dozlar dahil tam aşılı olma oranı”nı yakalayabildiğimiz de kuşkulu. Yani hastalığın bulaşması açısından taramaları kaldırmak bilimsel ölçütlere uygun görünmüyor.
Peki, COVID-19 geçiren veya testi pozitif çıkan kişiler -eğer acil bir durum yoksa- ne zaman ameliyat olabilirler? Bu sorunun yanıtı da yine bilimsel bir makalede mevcut; 8 haftalık bir süreden söz ediliyor (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8745943/).
Yani, hastanın COVID-19 sonrası, solunum yolu riskleri açısından güvenli bir şekilde ameliyat olabilmesi için yaklaşık 8 hafta geçmesi gerekiyor. Bu süre, verilere ve analizlere dayanılarak belirlenmiş durumda.
Cerrahi öncesi, solunum yolu yakınması olanlar zaten mutlaka değerlendirilir ve COVID-19 PCR testi de dahil gerekli testler uygulanır. Taramaların amacı ise -yakınması olmasa bile- hastada COVID-19 PCR testi pozitifliği varsa bunu saptamak ve ameliyat sonrası COVID-19 ile ilişkili oluşabilecek akciğer sorunlarını en aza indirmektir. COVID-19'un hiç azımsanmayacak bir oranda asemptomatik yani yakınma olmaksızın geçirildiğini de artık gayet iyi biliyoruz.
Bu bilgiler ışığında, öncesi taramaların niçin kaldırıldığını -enfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobiyoloji uzmanı olarak- ben hiç anlamadım!
Not: Acil bir durum söz konusu ise gerekli önlemler alınarak hastalar -elbette- ameliyat edilir.